De pterophyllum of maanvis is wellicht één van de populairste vissen onder aquarianen. Er zijn weinig
gezelschapsaquaria waarin zij ontbreken. En toch worden ze niet altijd op de correcte manier verzorgd
bij gebrek aan kennis, vandaar dit artikel.
Wij onderscheiden drie soorten :

• Pterophyllum altum
• Pterophyllum dumerelli
• Pterophyllum scalare

Ze behoren tot de familie van de Cichlidea. De betekenis van pterophyllum is de volgende :

• Ptero is Grieks voor vleugel of vin
• Phyllon betekent blad.

Scalare komt van het Latijnse scalaris wat ladder betekent. Dit verwijst naar de lijnen op deze soort. Vrij vertaalt betekent een Pterophyllum scalare aldus een gestreept blad met vleugels. Ze zijn afkomstig uit het Amazonebekken in Zuid-Amerika, waar zij een beetje dezelfde plaatsen bewonen als de discussen. Ze komen vooral voor in de rivieren Amazone, Obidas, Ramas, Manaus, Coari en nog meer zijrivieren van de Amazone. Maanvissen leven vooral in zwartwaterrivieren en houden dus niet van te felle belichting, te meer omdat er veel begroeiing is langs de rivieroevers (veel schaduw op en in het water). Het zijn vissen die in groep leven en daar moet men ook rekening mee houden in het aquarium. Eén vis alleen is dan ook onverantwoord. Men moet minstens een vijftal maanvissen samen houden. Het water in het amazonebekken is zuur. De pH-waarde is meestal lager dan vijf. Dit komt doordat in het Amazonewoud ontzettend veel organisch materiaal in de rivieren terecht komt. Ook in het aquarium moeten wij derhalve de pH onder de zeven houden. Vijf is wellicht te laag voor een gezelschapsaquarium of een plantenbak. In dat verband moet men een onderscheid maken tussen wildvangdieren en nakweek. Wildvang is zo gewend aan deze lage pH, dat men dit ook best zo houdt in het aquarium. Nakweek is meestal opgegroeid in minder zuur water en deze dieren kunnen dan ook beter gedijen in water met een hogere pH. De conclusie is dat men in een plantenaquarium of in een gezelschapsaquarium beter nakweekdieren huisvest.

De Pterophyllum is een grote vis, met lange uitgestrekte vinnen. Het is dan ook verstandig om hem te huisvesten in een hoog aquarium. Zestig centimeter is toch wel een minimum. Het is een rustige zwemmer, die zich meestal bevindt in traag stromend of stilstaand water. De oppervlakte van het aquarium is dan ook minder belangrijk. Liever wat hoger en dieper, dan een lang aquarium. Het is bovendien een eerder schuchtere, wantrouwige vis en dat heeft vooral te maken met de vele gevaren die hij moet trotseren in zijn leefgebied. In het amazonebekken zal men ze meestal vinden in de nabijheid van boomwortels of omgevallen bomen in het water. Roofvissen zijn meestal niet zo behendig om tussen de takken te zwemmen en deze plaatsen vormen dan ook meestal een goede bescherming. Bovendien hebben ze zowaar een beetje het uitzicht van een blad en vallen ze tussen de takken en wortels minder op. Daarom ook hangen ze meestal stil in het water. Ook dit moet men nabootsen in het aquarium. Planten zijn minder belangrijk. Men moet vooral zorgen voor veel rechtstaand kienhout, waartussen de vissen stil kunnen hangen. Mogen er dan geen planten in het aquarium? Toch wel, maar planten komen eigenlijk niet voor in hun biotoop. Allerlei echinodorussoorten zijn sterke planten afkomstig van Zuid-Amerika, die men perfect kan gebruiken in het aquarium. Verder bevinden de maanvissen zich graag tussen een bos Vallisneria. Cabomba is een derde bekende plant afkomstig uit het amazonebekken. Nadeel van cabomba is dat deze plant nog meer licht nodig heeft dan de rest. Te veel licht is precies wat onze maanvissen niet zo graag hebben. Het wordt eigenlijk een beetje zoeken. Niets mooier dan een aquarium met kienhout, prachtige maanvissen, echinodorussoorten, cobomba, valisneria, maar het heeft zijn beperkingen. Men kan de pH niet beneden de 6,5 brengen of de planten kwijnen weg. Er is teveel licht nodig om het fotosyntheseproces goed te laten functioneren en dat vinden de maanvissen niet zo plezant. Teveel licht bezorgt de vissen stress en we weten allemaal dat stress doodsoorzaak nummer één is. Dit laatste kan men een beetje opvangen door onder de planten of tussen het kienhout voldoende donkere zones te creëren. De carbonaathardheid van het water moet toch vijf zijn, waardoor de pH automatisch geneutraliseerd wordt naar 7. Evenwel kan men het laatste ook sturen dmv. een CO2-bemestingsinstallatie. De bicarbonaationen zijn vooral belangrijk voor de plantengroei. In het fotosyntheseproces dienen zij als vervanging voor CO2. Men kan dus de nodige CO2 leveren via een CO2 –installatie. Let wel, er is een verband tussen het CO2-gehalte, de carbonaathardheid en de pH. Bij een lage carbonaathardheid zal men bij het toedienen van CO2 al vlug vaststellen dat de pH zakt, maw. het water wordt zuurder. Bij een hoge carbonaathardheid zal men veel CO2 moeten toedienen vooraleer de pH zakt en dit ingevolge de bufferende werking van het bicarbonaation. Men kan dus in een Amazonebak de pH laten zakken met een CO2-installatie. Gevolg : twee vliegen in één klap. Er is voldoende CO2 om het fotosynthesproces in de planten te optimaliseren en de pH kan gestuurd worden. Later in het jaar zullen onze vrienden Joris en David nog wel concreet uitleggen hoe dit in zijn werk gaat. Men moet toch wel een aantal principes respecteren, anders kan een CO2-installatie een ernstig onevenwicht veroorzaken in het aquarium, met vele nare gevolgen. De temperatuur van het water in hun natuurlijke biotoop varieert tussen 27 en 30 °C. Opnieuw moet men ook hier een onderscheid maken tussen wildvang en nakweek.

Nakweek dieren worden meestal opgekweekt bij een lagere temperatuur van 25 °C. Dit volstaat dan ook in het aquarium. Het zijn geen voedselspecialisten. Zij houden evenwel van afwisseling en zeker van levend voer. Kweken zonder levend voer is nagenoeg onmogelijk. In de opkweek moet men toch minstens driemaal per dag voederen. Zorg er steeds voor dat na iedere voederbeurt alle voedsel opgegeten wordt. Levende watervlooien vormen het basisvoedsel. Verder zijn zwarte, rode en witte muggelarven, cyclops en ook wat droogvoer zeer gegeerd. Regelmatig water verversen is absoluut noodzakelijk!!! Minstens éénmaal per week moet men een deel van het water vernieuwen. Het water hoeft niet noodzakelijk dezelfde temperatuur te hebben van het aquariumwater. Je moet je voorstellen dat het in het tropisch regenwoud regelmatig hevig regent. Het water dat uit de lucht valt heeft ook daar een koudere temperatuur dan het rivierwater. Meestal kan het verversen met iets kouder water een extra stimulans zijn om over te gaan tot eiafzetting. Nu we daar toch over bezig zijn, het kweken van maanvissen is absoluut niet moeilijk ook al beweren velen het tegendeel. Er zijn een aantal essentiële regels te respecteren :

• Men moet de ouderdieren perfect verwennen, zodat zij
gezonde eitjes afzetten.

• Men neemt de eitjes weg uit het aquarium zonder ze boven water te brengen. Geen nood als uw vissen hebben
afgezet op de ruit van uw aquarium. Met een penseeltje kan je ze gerust afschrapen van het glas en ze opvangen in een bokaaltje.

• Je brengt de eitjes in een klein ondiep aquarium, met een goede beluchting.

• Vanaf de eerste dag ververs je iedere dag minstens een derde van het water met water uit het aquarium waar de ouderdieren zich in bevinden. Zorg ervoor dat de waterstand steeds een centimeter hoger staat. Zo wennen de jonge visjes aan steeds dieper wordend water.

• Het eerste voedsel begin je pas toe te dienen op het moment dat de visjes mooi rondzwemmen. Het spastisch omhoog springen van de jonge larfjes kan je niet beschouwen als rondzwemmen.

• Het eerste voedsel is meteen artemia. Een goede vuistregel is dat vislarven voedselpartikels de baas kunnen ter grote van hun oog en daaraan voldoen zeker de artemia naupliën.

• Geef de jonge visjes minstens driemaal per dag eten.

• Probeer vanaf dan ook meteen het water te filteren over een actieve koolfilter. Het gevaar nitrieten en nitraten wordt nu zeer reëel. Hoe groter de jongen worden, hoe groter de vuil water wordt. Water verversen en goed filteren is dus essentieel voor het kweken.

• Er is zowaar een opvallend moment waarbij men veel jongen kan verliezen. De jongen hebben eerst de vorm van een gewoon langwerpig visje. Op een bepaald moment beginnen ze te strekken in de hoogte en dat is wel een gevaarlijk moment. Als er dan toch jongen sterven, probeer ze dan zo vlug mogelijk te verwijderen en blijf vooral kalm.

• Naarmate de jongen groter worden moet de behuizing ook vergroten. Men heeft derhalve toch wel voldoende plaats nodig voor het kweken van maanvissen.

• Verwijder tijdig misvormde dieren. Je moet daar geen gewetensprobleem aan overhouden. In de natuur is de kans dat de jongen groot worden heel veel kleiner dan in uw uitzwemmers. Het grote aantal eitjes (een paar honderd) wijst erop dat de broedzorg niet zo uitgesproken is. Er worden immers veel eitjes afgezet, opdat er toch enkele jongen zouden uitgroeien tot volwassen exemplaren. De rest valt ten prooi van andere vissen en soms zelfs van hun eigen ouders, die wel eens kannibalistische neigingen hebben. In onze kweekruimte is het uiteindelijke rendement veel hoger.

Geen enkele van de drie soorten zijn agressief. Ze kunnen perfect gehouden worden met andere vissen. Alhoewel ze soms zelf toegetakeld worden door andere vissen. Zo lusten bijvoorbeeld sommige barbussen nogal graag de vintoppen van maanvissen. In erge gevallen leidt dit tot grote schade en het ontstaan van schimmelziektes. Van de drie ondersoorten is de altum de moeilijkste vis. Vraag het maar eens aan onze voorzitter. Hoe vaak heb ik hem al horen zeggen dat altums moeilijker te houden zijn dan discussen. Het kweken van altums blijkt nog steeds niet mogelijk. Wildvang scalaren en dumerilli’s zijn meestal moeilijker te vinden in de handel. Toch is het doenbaar om deze twee wildvangsoorten te houden. Toch raad ik aan om F1-hybriden te zoeken, t.t.z. nakweek van wildvang scalaren of dumerelli’s en dat is wellicht de beste keuze. Het zijn in ieder geval prachtige dieren, die vast en zeker een plaatsje verdienen in ons aquarium. Temeer onze vereniging de naam draagt van één van de ondersoorten.

Alvast veel kweekgenot van uw ondervoorzitter Luc Diopere Vis van de maand Tekst : Luc Diopere 14 Pterophyllum scalare :